Terugvechten vanuit een schuttersputje

Uit cijfers van de gemeente Den Haag blijkt dat 4 jaar geleden 172 gezinnen aanspraak maakten op maatschappelijke opvang. In 2018 waren dat er 292 en in het eerste kwartaal van 2019 hebben zich al 91 gezinnen gemeld. ‘Als deze trend zich voortzet komen we dit jaar op ongeveer 350 aanmeldingen’, valt te lezen in een Haagse raadsbrief; er is dus sprake van een explosieve stijging. 

Ook het aantal individuele dak- en thuislozen gaat omhoog. Dat blijkt onder meer uit het aantal verstrekte nachtopvang passen aan cliënten. Dat waren er 767 in 2015, in 2018 is dat aantal gestegen naar 1062. Ook in 2019 blijft dit aantal stijgen. 

Leen, een fit ogende zestiger, werkte als heftruckchauffeur, metaalbewerker, lasser, chefkok, touringcarchauffeur en elektricien. In de laatste hoedanigheid kwam hij een Chinees restaurant binnen om er jaren later als kok weer weg te gaan. Zijn maatschappelijke flexibiliteit voorkwam niet dat hij vier jaar geleden, voor de tweede keer in z’n leven, dakloos werd. Ik sprak hem een dag nadat hij via via een ruimte heeft kunnen huren.

Een kleine dertig jaar geleden verhuisde Leen van Alphen naar Wassenaar waar hij als chefkok in een strandtent werkte en na 23 jaar verplicht werd om op z’n 60-ste ontslag te nemen. Inkomensval zorgde voor hernieuwde ellende. Dakloos worden door een scheiding of huisuitzetting is niet langer voldoende om voorrang te krijgen voor een sociale-huurwoning. Deze mensen worden doorverwezen naar de daklozen opvang. Naar de noodopvang van de Kessler stichting wil hij niet meer: teveel junks. Bovendien moet je daar om 19:00 uur binnen zijn. Dat valt niet te combineren met z’n werk als installateur in Amsterdam waaruit hij om 17:00 uur vertrekt. Aan z’n opvang in de Zilverstraat bewaart hij wel goede herinneringen. “Zeer smakelijk eten, tot 21:00 TV kijken en tot 23:00 staan de deuren open. Bewakers keren, op zoek naar kleingeld, matrassen om en dat wordt aan de bezoeker teruggegeven.” Naar aanleiding van een kritisch rapport van de Haagse rekenkamer werd de opvang in de Zilverstraat gesloten. De ca. 150 daklozen zouden elkaar negatief beïnvloeden. Omdat de gemiddelde verblijfsduur daar vaak lang is, gaan bezoekers er in het algemeen op achteruit in plaats van vooruit. Na de sluiting van de opvang aan de Zilverstraat overnachtte Leen in een volkstuin, op kussens van een bankstel en bleef in z’n eigen inkomen voorzien.

Nadat z’n ex-vriendin werd veroordeeld voor fraude was Leen al eerder dakloos, zeven jaar. Ook in die periode werkte hij “gewoon” door en sliep op de bouwplaats waar hij werkzaam was. Een met stro bedekte kuil en een slaapzak boden bescherming tegen de winterse kou, een soort schuttersputje. Hij is nu alweer 18 jaar getrouwd met een Venezolaanse die hij 7 jaar niet heeft gezien, contact verloopt via WhatsApp. Omdat hij niet samenwoont is z’n AOW naar beneden bijgesteld tot 70% van het netto minimumloon. Dus klust hij bij. Tijdens de bouwvakvakantie werkt hij 7 dagen per week voor 5 euro per dag in een kringloopwinkel. De manager spaart z’n geld; zelf kan hij daar slecht mee omgaan. Bij het het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) heeft hij dan ook nog een schuld: rondrijden op een onverzekerde scooter. Die scooter is in beslag genomen en heeft ie nooit meer teruggezien. Voor deze boete heeft hij naar eigen zeggen 5 maal 5 dagen in een cel doorgebracht. 

Het CJIB is een machtig orgaan en bevoegd een rijbewijs in te nemen, een voertuig buiten gebruik te stellen of om de wanbetaler tijdelijk op te sluiten totdat de boete is betaald. Werden in 2013 nog 116.955 wanbetalers maximaal zeven dagen opgesloten, vorig jaar ging het om 1.215 gevallen. Deze daling is het gevolg van een kritisch rapport van de de Nationale ombudsman. Het CJIB heeft vorig jaar overigens ruim 25.000 boetes PER DAG opgelegd. Daarmee is 754 miljoen euro geïnd. 

Terug naar Leen. Opvanginstellingen vinden, volgens een artikel in de Groene Amsterdammer, dat arme maar gezonde daklozen van hun gemeente te snel het stempel ‘zelfredzaam’ krijgen, waardoor ze alsnog moeten slapen in de auto, een bankje in het park of bij vrienden op de bank. Daklozen zonder psychiatrische of verslavingsproblematiek krijgen vaak het stempel ‘zelfredzaam’ om te maskeren dat er in Nederland te weinig opvangplekken en betaalbare woningen zijn. Het steekt Leen dan ook dat voor statushouders, na verhuizing naar Den Haag, basiszaken binnen tien weken geregeld moeten zijn. Hieronder vallen volgens de gemeente Den Haag onder andere: inschrijving bij gemeente en huisarts, een school voor de kinderen, een uitkering, een zorgverzekering, zaken in en rondom de woning zoals elektriciteit en internet.

‘Dak- en thuislozen zijn niet alleen, of in hoofdzaak zwervers of verslaafden: het kan u of mij ook overkomen’, schrijft Van Alphen. Dit geeft volgens de gemeente aan dat de opvang dichtslibt. ‘Niet per se vanwege de zwaarte van de problematiek, al speelt in sommige gevallen dat ook een rol, maar in de eerste plaats omdat er nog steeds te weinig uitstroom mogelijkheden zijn waardoor mensen langer in de noodopvang blijven dan strikt genomen noodzakelijk is.’ Dat komt vooral omdat er een tekort is aan sociale woningen. Het grote tekort aan woningen voor deze groep Hagenaars is topprioriteit. Uitbreiding van de sociale woningvoorraad en meer ruimte voor woonexperimenten zijn bovendien keihard nodig om het dichtslibben van de opvang te voorkomen.’

Na het laatste biertje in het buurtcafé sprak Leen opgewekt: ‘Ik ga naar huis, dat kan ik nu eindelijk zeggen.”

Bronnen: CJIB, Onderzoek naar de maatschappelijke opvang in Den Haag door Rekenkamer Den Haag, De Haagse Aanpak Sociaal Domein Gemeente Den Haag, Raadsinformatie, Sociale Verzekeringsbank, omroep West, de Groene Amsterdammer

de tekstschrijvers

Gastcolumn Gieta

Schulden te lijf; 115

Binnenkort komt er een telefoonnummer bij voor mensen met financiële problemen. Dit omdat er in gemeentes veel te veel verschillende meldpunten zijn. Dit maakt het voor burgers in die situatie vaak lastig en erg drempelverhogend om de eerste stap naar een oplossing te zetten.

De Kredietbank Nederland, Janssen & Janssen Incasso & Gerechtsdeurwaarders, Rabobank Sneek-Zuidwest Friesland en SchuldendeBaas hebben een subsidie gekregen van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om de landelijke schuldhulplijn 115 op te richten. Inwoners van Nederland kunnen vrijblijvend, gratis en anoniem 0800-8115 bellen. Ook kan 115 gebeld worden door buren, familieleden, schuldeisers en ketenpartners uit de omgeving van de burger die met financiële problemen kampt.

Ernaast zal er ook een website komen. Dit alles moet ervoor zorgen dat men op een laagdrempelige, overzichtelijke en snelle wijze kan worden doorverwezen naar de juiste plek voor hulp.

Onjuiste verrekenmethode voor startende ondernemers

Een groot potentieel struikelblok, om vanuit de bijstand een bedrijf te starten, is het vooraf verrekenen van de uitkering met verwachtte opbrengsten. Als volgt omschreven op de website van de gemeente:

“De gemeente stelt de hoogte van de maandelijkse uitkering voorlopig vast. Als het inkomen van uw bedrijf bekend is (na het boekjaar) wordt de definitieve hoogte van uw uitkering vastgesteld. Was uw inkomen hoger dan verwacht? Dan moet u een deel van de uitkering terugbetalen. Als het inkomen lager was, krijgt u nog geld.”

Dit vooraf verminderen van de uitkering kan inhouden dat, door bijvoorbeeld te rooskleurig ingeschatte inkomsten, er vooraf teveel gekort wordt en dit kan weer makkelijk leiden tot een inkomensval onder bijstandsniveau. Over verrekening is de Participatiewet in artikel 58, lid 4 duidelijk:

“Het college is bevoegd tot verrekening van in de voorafgaande drie maanden ontvangen middelen met de algemene bijstand.”

Andere vormen van vereffenen komen in de eerder genoemde wet niet voor. Dit houdt in dat VOORAF inhouden in strijd is met de wet.

Als onze gemeente (en andere gemeenten) zich aan de participatiewet zou houden, zou het starten vanuit een achterstandspositie aanmerkelijk makkelijker zijn, en de slagingskans van starters bovendien worden vergroot. 

Scholing van kwetsbaren

“ Werkoffensief +500 boekt eerste resultaten. De extra inzet om meer mensen vanuit de bijstand naar werk te begeleiden, begint concrete resultaten op te leveren. Donderdag 21 maart ondertekenden dertien Haagse bedrijven een werkakkoord. Inmiddels zijn met 1500 mensen met een bijstandsuitkering gesprekken gevoerd. Met bijna 400 hiervan zijn vervolgafspraken gemaakt. Deze afspraken komen voort uit het in januari gelanceerde Werkoffensief +500, het plan van aanpak waarmee jaarlijks 500 mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt vanuit de bijstand aan een baan worden geholpen. Tijdens Den Haag Werkt! werd ook de eerste concrete arbeidsovereenkomst getekend die uit deze nieuwe aanpak voortkomt. De werkgevers ondertekenden de werkakkoorden tijdens het werkgeversevent Den Haag Werkt!, in het bijzijn van de twee verantwoordelijke wethouders, Bert van Alphen (Sociale Zaken) en Rachid Guernaoui (Werkgelegenheid). De dertien bedrijven die vandaag een werkakkoord tekenden, zijn McDonald’s, Winkelman Van Hessen, Weverling Groenproviders, RegioTV, Made in Moerwijk, Interfix Bouw, Binck Bouw Verkeer, USG People, Haagbouw, Particibaan, TeamWerk, Cirkel Rond en Mastermate…”

Oud nieuws

Mavlov heeft tijdens het in ’t Posthoorn artikel genoemde congres Den Haag Werkt! ook een overeenkomst getekend, met H!VE. (Zie bericht 22 maart.) Nooit meer wat van gehoord. Publiekelijk een overeenkomst tekenen is voornamelijk gratis publiciteit. Uit het artikel in de Posthoorn blijkt ook dat van de 1500 gevoerde gesprekken met werkzoekenden er met 1100 gesprekspartners van de gemeente niets te beginnen valt (wat gebeurt er met die groep?) en er met 400 vrolijk verder wordt gebabbeld. Marginale vorderingen verkopen als een groot succes is een oude truc waar niemand vies van is.

Nieuw nieuws 

Morgen (5 juni) promoveert Roy Peijen aan de Universiteit van Tilburg op onderzoek naar de resultaten van het Philips Werkgelegenheid Plan. Deze studie laat zien dat deelnemers over een periode van tien jaar gemiddeld 6% meer kans op een baan hebben dan een controlegroep die louter op ondersteuning door het UWV is aangewezen. 

Wat goed is komt langzaam

Natuurlijk wil Philips deelnemers aan zo’n langlopend project aan zich binden en zijn gemeenten bij het tegenovergestelde gebaat, ook is het zo dat Philips de uitkeringen van de kandidaten niet hoeft te betalen, maar langdurig investeren in scholing en werkervaring bij zwakke groepen op de arbeidsmarkt, zoals voortijdige schoolverlaters en langdurig werklozen, blijkt effectiever dan ze zo snel mogelijk, en onder dreiging van sancties, aan het werk te schoppen. 

UWV aanbod voor scholing en alternatieven

Eind 2017 is het UWV gestopt met het verstrekken van scholingsvouchers. Het alternatief (de site: lerenenwerken.nl) biedt geen scholingsmogelijkheden voor werkzoekenden boven de 30 jaar. Het eerder genoemde en door de SER gepromote H!VE wil in de lacune springen door online scholing te bieden en zet daarbij zwaar in op 21st Century Skills (moderne term voor werknemersvaardigheden) en -niet werkgerelateerde- zelfontwikkeling. Bij H!VE ontbreekt een overzicht van de kosten voor de deelnemers. Dit zal waarschijnlijk te wijten zijn aan lopende subsidie onderhandelingen met gemeenten.   

Oproep tot nieuwe initiatieven 

Roy Peijen en zijn promoter Ton Wilthagen, hoogleraar Arbeidsmarkt in Tilburg, roepen (grote) bedrijven op om net als Philips werkervarings- en scholingsprogramma’s op te zetten. Vooral sectoren en regio’s waar men tekorten in gekwalificeerd personeel verwacht kunnen daar baat bij hebben. Inderdaad is het huidige (werkervarings- en) scholingsaanbod schaal, mager en onvoldoende. 

VoorDelen

Hoewel we totaal vervreemd zijn van ons voedsel brengt het ons wel dichter bij elkaar; bijvoorbeeld door sociale supermarkten. 

trend

Sinds drie jaar ontstaan er vooral in Zuid-Holland initiatieven die de voedselbank kunnen aanvullen of vervangen. Initiatieven waar de bezoekers zelf hun mandje mogen vullen en waar niet alleen minima welkom zijn. Het gemeenschappelijke idee achter deze winkels is dat klanten met een normaal bestedingspatroon bijdragen aan de behoeften van bezoekers die leven van het sociaal minimum of minder. In tegenstelling tot de voedselbank moet er bij sociale supermarkten wel worden afgerekend, de manier waarop verschilt: sommige winkels bedienen zich van een pas waarmee de niet kapitaalkrachtige houder korting krijgt, bij anderen wordt een bedrag op een pasje bijgeschreven. Niet alle initiatieven zijn overigens even succesvol. Super van Lopik, de eerste sociale supermarkt van Vlaardingen, opende haar deuren op 14 maart 2017; een dik jaar later was de zaak failliet. De Swingmarket in Rotterdam doet het beter; na de opening van het eerste filiaal begin 2016 werd medio 2017 het derde filiaal geopend. In Den Haag is er sinds begin van dit jaar de sociale supermarkt Kies! die in een SRV-wagen 250 huishoudens bedient.

ander economisch model 

In dezelfde gemeente werken vijf sociale ondernemers, waarvan enkelen met ervaring in de bijstand, aan het opzetten van de sociale supermarkt VoorDelen. Groot verschil met bovenstaande initiatieven is dat er voor wat betreft het afrekenen een koppeling wordt gemaakt met time-banking. Timebank.cc is een platform waarbij kennis en vaardigheden worden verhandeld met ‘tijd’ als ruilmiddel. Betalen met arbeid dus; een uur werk staat gelijk aan tien euro. In Den Haag zijn er bij de Nederlandse vestiging 1000 gebruikers aangesloten. Zolang dit geldsysteem klein genoeg blijft om aan officiële regelgeving te ontsnappen, is het een prima manier om het bijstandsniveau aan te vullen tot een menselijker bestaan. Anderzijds zou goede regelgeving er voor kunnen zorgen dat ook schulden met arbeid kunnen worden ingelost. 

Meer info over VoorDelen: jeffrey@digidoen.nl

Leuke doorleeslink: http://www.mistermotley.nl/art-everyday-life/‘remember-time-money’

Schuld wegwerken

Volgens een artikel van het Instituut voor Publieke Waarden heeft het OM in Den Haag, in samenspraak met de gemeente, een bijstandsgerechtigde toegestaan een boete te voldoen door middel van vrijwilligerswerk. Een mooie oplossing voor schulden die niet voor sanering in aanmerking komen. Jammerlijk is wel dat met vrijwilligerswerk per maand maar 170 euro door bijstanders mag worden (bij)verdiend. 

Het uurtarief waarmee die 170 euro mag worden binnengeharkt is 5 euro. Dit houdt in dat er ongeveer 1 dag per week aan (betaalde) arbeid mag worden besteed. Voor een schuld van 3.000 euro, waar in het eerder genoemde artikel sprake van is, moet op deze manier dus anderhalf jaar 1 dag per week worden gewerkt. 

Een andere mogelijkheid

Werkgevers met meer dan 25 werknemers zijn door de Participatiewet verplicht om medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen. Van een afstand tot de arbeidsmarkt is bijvoorbeeld sprake wanneer iemand langer dan 12 maanden werkloos is. 

De Rijksoverheid huurt een deel van haar participanten (lees werknemers) dan ook in bij regionale werkbedrijven. Werkbedrijven spelen een belangrijke rol om mensen uit de doelgroep in extra banen te plaatsen; een loonkostensubsidie vergoedt het verschil tussen loonwaarde en het minimumloon. Werknemers die via de Participatiewet geplaatst worden, verdienen zo het minimumloon ad 1.615,80 per maand. Met deze inkomsten zou de schuld binnen een paar maanden voldaan kunnen worden, in plaats van in anderhalf jaar. 

Voor mensen met schulden is het aflossen door arbeid zo gek nog niet, maar dan wel tegen redelijke voorwaarden en een dito beloning. Het OM zou in soortgelijke gevallen dan ook minstens kunnen wijzen op de hierboven geschetste mogelijkheid waar de Rijksoverheid nota bene zelf in voorziet.

De Participatiewet van 2019 biedt in artikel 18, lid 1 de mogelijkheid tot maatwerk: “Het college stemt de bijstand en de daaraan verbonden verplichtingen af op de omstandigheden, mogelijkheden en middelen van de belanghebbende.” Toch koppelen gemeenten schuldenproblematiek niet aan de mogelijkheden die de Participatiewet zou kunnen bieden.

Jacob

Verschuiven betaaldata

Twee jaar geleden waren er in Den Haag volgens GGD Haaglanden 417 woning ontruimingen als gevolg van een huurachterstand op een totaal van 13.783 huurwoningen: 3 promille. Landelijk lag die verhouding beduidend lager… 1.8 promille. 

Sinds vorig jaar belt de Haagse woningbouwvereniging Staedion huurders met een betalingsachterstand om de problemen te inventariseren en zonodig hulp te bieden. Mocht dat toch niet baten worden ‘terugklap contracten’ ingezet; daarbij neemt de gemeente het huurcontract tijdelijk over, totdat de huurder weer in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Op die manier hoeft er niet te worden ontruimd.

Wat zeer waarschijnlijk ook iets zou helpen om een huurachterstand te voorkomen is, als de huurtoeslag een dag voor de afdracht wordt overgemaakt in plaats van 10 dagen eerder; net zoals de automatische afdracht van de zorgpremie een dag na de bijschrijving van de toeslag wordt afgeschreven. De rekeninghouder kan het geld in de tussentijd op die manier niet verbrassen. 

Jacob

Gastcolumn Gieta

Teleurstelling

Als alleenstaande moeder met twee zonen en een parttime baan die na zes jaar door een faillissement abrupt werd beëindigd, hoopte ik weer op een beetje lucht. Na maanden zonder salaris was ik blij dat ik een vast ‘inkomen’ zou krijgen. Eindelijk was het zover, een WW uitkering van het UWV.  

Na de eerste betaling stond het huilen mij toch nader dan het lachen: het UWV berekende mijn uitkering op basis van 75% van mijn laatst verdiende loon en dat lag (exclusief bonus op verkopen) rond de 900,- per maand. In die uitkering zijn alle toeslagen al verwerkt. Ik moet het met twee kinderen dus gaan doen met iets meer dan de helft van het vastgestelde minimumloon. Een enorme teleurstelling! In de bijstand zou er meer binnenkomen.

Dat word dus echt de eindjes aan elkaar knopen. Er zit niets anders op dan maandelijks de teruggaven van de belastingdienst te gebruiken voor de rekeningen. Maar zien hoe we gaan leven. Mijn frustraties verwerk ik ondertussen in mijn Photoshop hobby…

Gieta

Maker cultuur (zelf doen)

De punk cultuur was in de 70-er jaren van de vorige eeuw de eerste uiting van een DIY-houding die gekoppeld werd aan een afkeer van de massacultuur: vanaf 1977 brachten bands eigen muziek uit op cassettes & LP’s waarvoor de hoezen in eigen beheer werden ontworpen, daarnaast werden zelf t-shirts gezeefdrukt en kleding vermaakt om al doende het verzet tegen de samenleving kenbaar te maken. Het kopieerapparaat en de cassettetape waren de voornaamste instrumenten waarmee deze beweging zichzelf reproduceerde.

Vanaf de laatste jaren van het eerste decennium van deze eeuw beroept de ‘Maker cultuur’ zich evengoed op reproduceer gereedschap, nu geënt op breed gedragen productie middelen als 3-D printers en CNC-gereedschap. “Makers ruimtes” als Fab Labs zijn dan ook over de hele wereld te vinden; het web wemelt van sites waarop mensen hun (aan de hand van nieuwe productie middelen) zelfgemaakte producten aanbieden. Het laagdrempelige proces ziet er zo uit: 3-D tekenprogramma sketchup downloaden, tekenen, tekening up-loaden op 3dhups.com om te kijken wie er in de buurt jouw ontwerp met zijn CNC-machine tegen welke prijs kan maken en hopla…. 

De Maker beweging is evenals de Punk beweging ontstaan uit afkeer; echter dit maal zijn de vertegenwoordigers afzijdig van het geïsoleerde bestaan in modere steden en verenigden ze zich mondiaal. De Maker beweging is zodoende ook een tegencultuur, nu met een positieve instelling. Een tegencultuur waar voor minimalisten bovendien veel voor valt te zeggen: op een creatieve manier bijverdienen, waar je ook bent.

foto: een-potig DIY bijzettafeltje, ooit leverbaar in 2 modellen (links en rechts). Denk niet dat dit gaat lopen…

Jacob

Natuurlijke werkloosheid

Je zou kunnen denken dat werkloosheid teruggebracht kan worden tot nul, helaas is dat niet zo. Friedman heeft in 1968 het begrip ‘natuurlijke werkloosheidsgraad’ geïntroduceerd en weersprak de destijds gangbare stelling dat werkloosheid door oplopende inflatie (het model Keynes) kon worden verminderd.  

Volgens Milton Friedman is er een verschil tussen tijdelijke werkloosheid en structurele werkloosheid. De eerste vorm varieert; een centrale bank (in Nederland De Nederlandsche Bank) kan de rentestand naar beneden bijstellen waardoor er geld vrijkomt zodat de economie groeit, een gevolg is een dalende werkloosheid. Dit mechanisme werkt tot de “natuurlijke werkloosheid”, eronder is er geen effect meer… krapte op de arbeidsmarkt zorgt voor onvervulde vacatures waardoor de lonen stijgen met als gevolg dat de groei weer stopt en het werkloosheidspercentage oploopt tot de natuurlijke grens. 

Gemeenten kunnen, volgens deze visie, slechts zorgen dat een deel van de mensen zonder werk beter inzetbaar is. Voor een grote (in samenstelling wisselende) groep zal dat amper helpen.

Natuurlijke werkloosheid: een naar maar onvermijdelijk begrip.   

Jacob

(Bron: middelbare school)