Terugvechten vanuit een schuttersputje

Uit cijfers van de gemeente Den Haag blijkt dat 4 jaar geleden 172 gezinnen aanspraak maakten op maatschappelijke opvang. In 2018 waren dat er 292 en in het eerste kwartaal van 2019 hebben zich al 91 gezinnen gemeld. ‘Als deze trend zich voortzet komen we dit jaar op ongeveer 350 aanmeldingen’, valt te lezen in een Haagse raadsbrief; er is dus sprake van een explosieve stijging. 

Ook het aantal individuele dak- en thuislozen gaat omhoog. Dat blijkt onder meer uit het aantal verstrekte nachtopvang passen aan cliënten. Dat waren er 767 in 2015, in 2018 is dat aantal gestegen naar 1062. Ook in 2019 blijft dit aantal stijgen. 

Leen, een fit ogende zestiger, werkte als heftruckchauffeur, metaalbewerker, lasser, chefkok, touringcarchauffeur en elektricien. In de laatste hoedanigheid kwam hij een Chinees restaurant binnen om er jaren later als kok weer weg te gaan. Zijn maatschappelijke flexibiliteit voorkwam niet dat hij vier jaar geleden, voor de tweede keer in z’n leven, dakloos werd. Ik sprak hem een dag nadat hij via via een ruimte heeft kunnen huren.

Een kleine dertig jaar geleden verhuisde Leen van Alphen naar Wassenaar waar hij als chefkok in een strandtent werkte en na 23 jaar verplicht werd om op z’n 60-ste ontslag te nemen. Inkomensval zorgde voor hernieuwde ellende. Dakloos worden door een scheiding of huisuitzetting is niet langer voldoende om voorrang te krijgen voor een sociale-huurwoning. Deze mensen worden doorverwezen naar de daklozen opvang. Naar de noodopvang van de Kessler stichting wil hij niet meer: teveel junks. Bovendien moet je daar om 19:00 uur binnen zijn. Dat valt niet te combineren met z’n werk als installateur in Amsterdam waaruit hij om 17:00 uur vertrekt. Aan z’n opvang in de Zilverstraat bewaart hij wel goede herinneringen. “Zeer smakelijk eten, tot 21:00 TV kijken en tot 23:00 staan de deuren open. Bewakers keren, op zoek naar kleingeld, matrassen om en dat wordt aan de bezoeker teruggegeven.” Naar aanleiding van een kritisch rapport van de Haagse rekenkamer werd de opvang in de Zilverstraat gesloten. De ca. 150 daklozen zouden elkaar negatief beïnvloeden. Omdat de gemiddelde verblijfsduur daar vaak lang is, gaan bezoekers er in het algemeen op achteruit in plaats van vooruit. Na de sluiting van de opvang aan de Zilverstraat overnachtte Leen in een volkstuin, op kussens van een bankstel en bleef in z’n eigen inkomen voorzien.

Nadat z’n ex-vriendin werd veroordeeld voor fraude was Leen al eerder dakloos, zeven jaar. Ook in die periode werkte hij “gewoon” door en sliep op de bouwplaats waar hij werkzaam was. Een met stro bedekte kuil en een slaapzak boden bescherming tegen de winterse kou, een soort schuttersputje. Hij is nu alweer 18 jaar getrouwd met een Venezolaanse die hij 7 jaar niet heeft gezien, contact verloopt via WhatsApp. Omdat hij niet samenwoont is z’n AOW naar beneden bijgesteld tot 70% van het netto minimumloon. Dus klust hij bij. Tijdens de bouwvakvakantie werkt hij 7 dagen per week voor 5 euro per dag in een kringloopwinkel. De manager spaart z’n geld; zelf kan hij daar slecht mee omgaan. Bij het het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) heeft hij dan ook nog een schuld: rondrijden op een onverzekerde scooter. Die scooter is in beslag genomen en heeft ie nooit meer teruggezien. Voor deze boete heeft hij naar eigen zeggen 5 maal 5 dagen in een cel doorgebracht. 

Het CJIB is een machtig orgaan en bevoegd een rijbewijs in te nemen, een voertuig buiten gebruik te stellen of om de wanbetaler tijdelijk op te sluiten totdat de boete is betaald. Werden in 2013 nog 116.955 wanbetalers maximaal zeven dagen opgesloten, vorig jaar ging het om 1.215 gevallen. Deze daling is het gevolg van een kritisch rapport van de de Nationale ombudsman. Het CJIB heeft vorig jaar overigens ruim 25.000 boetes PER DAG opgelegd. Daarmee is 754 miljoen euro geïnd. 

Terug naar Leen. Opvanginstellingen vinden, volgens een artikel in de Groene Amsterdammer, dat arme maar gezonde daklozen van hun gemeente te snel het stempel ‘zelfredzaam’ krijgen, waardoor ze alsnog moeten slapen in de auto, een bankje in het park of bij vrienden op de bank. Daklozen zonder psychiatrische of verslavingsproblematiek krijgen vaak het stempel ‘zelfredzaam’ om te maskeren dat er in Nederland te weinig opvangplekken en betaalbare woningen zijn. Het steekt Leen dan ook dat voor statushouders, na verhuizing naar Den Haag, basiszaken binnen tien weken geregeld moeten zijn. Hieronder vallen volgens de gemeente Den Haag onder andere: inschrijving bij gemeente en huisarts, een school voor de kinderen, een uitkering, een zorgverzekering, zaken in en rondom de woning zoals elektriciteit en internet.

‘Dak- en thuislozen zijn niet alleen, of in hoofdzaak zwervers of verslaafden: het kan u of mij ook overkomen’, schrijft Van Alphen. Dit geeft volgens de gemeente aan dat de opvang dichtslibt. ‘Niet per se vanwege de zwaarte van de problematiek, al speelt in sommige gevallen dat ook een rol, maar in de eerste plaats omdat er nog steeds te weinig uitstroom mogelijkheden zijn waardoor mensen langer in de noodopvang blijven dan strikt genomen noodzakelijk is.’ Dat komt vooral omdat er een tekort is aan sociale woningen. Het grote tekort aan woningen voor deze groep Hagenaars is topprioriteit. Uitbreiding van de sociale woningvoorraad en meer ruimte voor woonexperimenten zijn bovendien keihard nodig om het dichtslibben van de opvang te voorkomen.’

Na het laatste biertje in het buurtcafé sprak Leen opgewekt: ‘Ik ga naar huis, dat kan ik nu eindelijk zeggen.”

Bronnen: CJIB, Onderzoek naar de maatschappelijke opvang in Den Haag door Rekenkamer Den Haag, De Haagse Aanpak Sociaal Domein Gemeente Den Haag, Raadsinformatie, Sociale Verzekeringsbank, omroep West, de Groene Amsterdammer

de tekstschrijvers

Gastcolumn Gieta

Schulden te lijf; 115

Binnenkort komt er een telefoonnummer bij voor mensen met financiële problemen. Dit omdat er in gemeentes veel te veel verschillende meldpunten zijn. Dit maakt het voor burgers in die situatie vaak lastig en erg drempelverhogend om de eerste stap naar een oplossing te zetten.

De Kredietbank Nederland, Janssen & Janssen Incasso & Gerechtsdeurwaarders, Rabobank Sneek-Zuidwest Friesland en SchuldendeBaas hebben een subsidie gekregen van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om de landelijke schuldhulplijn 115 op te richten. Inwoners van Nederland kunnen vrijblijvend, gratis en anoniem 0800-8115 bellen. Ook kan 115 gebeld worden door buren, familieleden, schuldeisers en ketenpartners uit de omgeving van de burger die met financiële problemen kampt.

Ernaast zal er ook een website komen. Dit alles moet ervoor zorgen dat men op een laagdrempelige, overzichtelijke en snelle wijze kan worden doorverwezen naar de juiste plek voor hulp.

Schuld wegwerken

Volgens een artikel van het Instituut voor Publieke Waarden heeft het OM in Den Haag, in samenspraak met de gemeente, een bijstandsgerechtigde toegestaan een boete te voldoen door middel van vrijwilligerswerk. Een mooie oplossing voor schulden die niet voor sanering in aanmerking komen. Jammerlijk is wel dat met vrijwilligerswerk per maand maar 170 euro door bijstanders mag worden (bij)verdiend. 

Het uurtarief waarmee die 170 euro mag worden binnengeharkt is 5 euro. Dit houdt in dat er ongeveer 1 dag per week aan (betaalde) arbeid mag worden besteed. Voor een schuld van 3.000 euro, waar in het eerder genoemde artikel sprake van is, moet op deze manier dus anderhalf jaar 1 dag per week worden gewerkt. 

Een andere mogelijkheid

Werkgevers met meer dan 25 werknemers zijn door de Participatiewet verplicht om medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen. Van een afstand tot de arbeidsmarkt is bijvoorbeeld sprake wanneer iemand langer dan 12 maanden werkloos is. 

De Rijksoverheid huurt een deel van haar participanten (lees werknemers) dan ook in bij regionale werkbedrijven. Werkbedrijven spelen een belangrijke rol om mensen uit de doelgroep in extra banen te plaatsen; een loonkostensubsidie vergoedt het verschil tussen loonwaarde en het minimumloon. Werknemers die via de Participatiewet geplaatst worden, verdienen zo het minimumloon ad 1.615,80 per maand. Met deze inkomsten zou de schuld binnen een paar maanden voldaan kunnen worden, in plaats van in anderhalf jaar. 

Voor mensen met schulden is het aflossen door arbeid zo gek nog niet, maar dan wel tegen redelijke voorwaarden en een dito beloning. Het OM zou in soortgelijke gevallen dan ook minstens kunnen wijzen op de hierboven geschetste mogelijkheid waar de Rijksoverheid nota bene zelf in voorziet.

De Participatiewet van 2019 biedt in artikel 18, lid 1 de mogelijkheid tot maatwerk: “Het college stemt de bijstand en de daaraan verbonden verplichtingen af op de omstandigheden, mogelijkheden en middelen van de belanghebbende.” Toch koppelen gemeenten schuldenproblematiek niet aan de mogelijkheden die de Participatiewet zou kunnen bieden.

Jacob

Verschuiven betaaldata

Twee jaar geleden waren er in Den Haag volgens GGD Haaglanden 417 woning ontruimingen als gevolg van een huurachterstand op een totaal van 13.783 huurwoningen: 3 promille. Landelijk lag die verhouding beduidend lager… 1.8 promille. 

Sinds vorig jaar belt de Haagse woningbouwvereniging Staedion huurders met een betalingsachterstand om de problemen te inventariseren en zonodig hulp te bieden. Mocht dat toch niet baten worden ‘terugklap contracten’ ingezet; daarbij neemt de gemeente het huurcontract tijdelijk over, totdat de huurder weer in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Op die manier hoeft er niet te worden ontruimd.

Wat zeer waarschijnlijk ook iets zou helpen om een huurachterstand te voorkomen is, als de huurtoeslag een dag voor de afdracht wordt overgemaakt in plaats van 10 dagen eerder; net zoals de automatische afdracht van de zorgpremie een dag na de bijschrijving van de toeslag wordt afgeschreven. De rekeninghouder kan het geld in de tussentijd op die manier niet verbrassen. 

Jacob

Koele straffe wind

Er komt veel ellende uit Amerika: tijdens extreem naargeestig weer, wil een fragmentje kommer en kwel zo nu en dan ons continent aandoen. Zo maakten we na een koele straffe wind uit het westen kennis met de jojo, New Age, de hoelahoep, de Wuppie en Neuro-Linguïstisch Programmeren. Toch onderschat ze niet, die lui daar aan de overkant…

Hagenaars in financiële nood kunnen terecht bij Stichting Samenwerking Sociale Fondsen. Het fonds is voor mensen die in een noodsituatie verkeren en verder nergens meer terecht kunnen. Het SSSF geeft leningen, voorschotten en giften. Aanvragen gaan via de professionele hulpverlening, bijvoorbeeld via een maatschappelijk of sociaal werker. De aanvrager moet wel van alle andere regelingen gebruik gemaakt hebben: Aanvulling inkomen tot bijstandsnorm, Bijzondere Bijstand, Delen achter de Duinen, Gemeentelijke Kredietbank, Haagse Zorgverzekering, Individuele Inkomens Toeslag, Kinderbijslag, Kwijtschelding(en) Den Haag, Nibud, Ooievaarspas, Toeslagen (huur, zorg en kind gebonden budget), Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de Woonkostentoeslag.

In Amerika ga je naar de rechter en je legt daar je schulden en je bezittingen op zijn bureau. De rechter bepaalt wat je moet verkopen en als dat is gebeurd ben je schuldenvrij. Dit traject duurt ongeveer drie maanden en kan je eens per acht jaar toepassen; het zorgt er ook voor dat je geen nieuwe leningen aan mag gaan. Hier kan je na schuldhulpverlening gewoon weer zooi op afbetaling aanschaffen & opnieuw schulden opbouwen. 

Er komt een hoop ellende uit Amerika, maar kordaat optreden in moeilijke situaties kunnen ze.