Terugvechten vanuit een schuttersputje

Uit cijfers van de gemeente Den Haag blijkt dat 4 jaar geleden 172 gezinnen aanspraak maakten op maatschappelijke opvang. In 2018 waren dat er 292 en in het eerste kwartaal van 2019 hebben zich al 91 gezinnen gemeld. ‘Als deze trend zich voortzet komen we dit jaar op ongeveer 350 aanmeldingen’, valt te lezen in een Haagse raadsbrief; er is dus sprake van een explosieve stijging. 

Ook het aantal individuele dak- en thuislozen gaat omhoog. Dat blijkt onder meer uit het aantal verstrekte nachtopvang passen aan cliënten. Dat waren er 767 in 2015, in 2018 is dat aantal gestegen naar 1062. Ook in 2019 blijft dit aantal stijgen. 

Leen, een fit ogende zestiger, werkte als heftruckchauffeur, metaalbewerker, lasser, chefkok, touringcarchauffeur en elektricien. In de laatste hoedanigheid kwam hij een Chinees restaurant binnen om er jaren later als kok weer weg te gaan. Zijn maatschappelijke flexibiliteit voorkwam niet dat hij vier jaar geleden, voor de tweede keer in z’n leven, dakloos werd. Ik sprak hem een dag nadat hij via via een ruimte heeft kunnen huren.

Een kleine dertig jaar geleden verhuisde Leen van Alphen naar Wassenaar waar hij als chefkok in een strandtent werkte en na 23 jaar verplicht werd om op z’n 60-ste ontslag te nemen. Inkomensval zorgde voor hernieuwde ellende. Dakloos worden door een scheiding of huisuitzetting is niet langer voldoende om voorrang te krijgen voor een sociale-huurwoning. Deze mensen worden doorverwezen naar de daklozen opvang. Naar de noodopvang van de Kessler stichting wil hij niet meer: teveel junks. Bovendien moet je daar om 19:00 uur binnen zijn. Dat valt niet te combineren met z’n werk als installateur in Amsterdam waaruit hij om 17:00 uur vertrekt. Aan z’n opvang in de Zilverstraat bewaart hij wel goede herinneringen. “Zeer smakelijk eten, tot 21:00 TV kijken en tot 23:00 staan de deuren open. Bewakers keren, op zoek naar kleingeld, matrassen om en dat wordt aan de bezoeker teruggegeven.” Naar aanleiding van een kritisch rapport van de Haagse rekenkamer werd de opvang in de Zilverstraat gesloten. De ca. 150 daklozen zouden elkaar negatief beïnvloeden. Omdat de gemiddelde verblijfsduur daar vaak lang is, gaan bezoekers er in het algemeen op achteruit in plaats van vooruit. Na de sluiting van de opvang aan de Zilverstraat overnachtte Leen in een volkstuin, op kussens van een bankstel en bleef in z’n eigen inkomen voorzien.

Nadat z’n ex-vriendin werd veroordeeld voor fraude was Leen al eerder dakloos, zeven jaar. Ook in die periode werkte hij “gewoon” door en sliep op de bouwplaats waar hij werkzaam was. Een met stro bedekte kuil en een slaapzak boden bescherming tegen de winterse kou, een soort schuttersputje. Hij is nu alweer 18 jaar getrouwd met een Venezolaanse die hij 7 jaar niet heeft gezien, contact verloopt via WhatsApp. Omdat hij niet samenwoont is z’n AOW naar beneden bijgesteld tot 70% van het netto minimumloon. Dus klust hij bij. Tijdens de bouwvakvakantie werkt hij 7 dagen per week voor 5 euro per dag in een kringloopwinkel. De manager spaart z’n geld; zelf kan hij daar slecht mee omgaan. Bij het het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) heeft hij dan ook nog een schuld: rondrijden op een onverzekerde scooter. Die scooter is in beslag genomen en heeft ie nooit meer teruggezien. Voor deze boete heeft hij naar eigen zeggen 5 maal 5 dagen in een cel doorgebracht. 

Het CJIB is een machtig orgaan en bevoegd een rijbewijs in te nemen, een voertuig buiten gebruik te stellen of om de wanbetaler tijdelijk op te sluiten totdat de boete is betaald. Werden in 2013 nog 116.955 wanbetalers maximaal zeven dagen opgesloten, vorig jaar ging het om 1.215 gevallen. Deze daling is het gevolg van een kritisch rapport van de de Nationale ombudsman. Het CJIB heeft vorig jaar overigens ruim 25.000 boetes PER DAG opgelegd. Daarmee is 754 miljoen euro geïnd. 

Terug naar Leen. Opvanginstellingen vinden, volgens een artikel in de Groene Amsterdammer, dat arme maar gezonde daklozen van hun gemeente te snel het stempel ‘zelfredzaam’ krijgen, waardoor ze alsnog moeten slapen in de auto, een bankje in het park of bij vrienden op de bank. Daklozen zonder psychiatrische of verslavingsproblematiek krijgen vaak het stempel ‘zelfredzaam’ om te maskeren dat er in Nederland te weinig opvangplekken en betaalbare woningen zijn. Het steekt Leen dan ook dat voor statushouders, na verhuizing naar Den Haag, basiszaken binnen tien weken geregeld moeten zijn. Hieronder vallen volgens de gemeente Den Haag onder andere: inschrijving bij gemeente en huisarts, een school voor de kinderen, een uitkering, een zorgverzekering, zaken in en rondom de woning zoals elektriciteit en internet.

‘Dak- en thuislozen zijn niet alleen, of in hoofdzaak zwervers of verslaafden: het kan u of mij ook overkomen’, schrijft Van Alphen. Dit geeft volgens de gemeente aan dat de opvang dichtslibt. ‘Niet per se vanwege de zwaarte van de problematiek, al speelt in sommige gevallen dat ook een rol, maar in de eerste plaats omdat er nog steeds te weinig uitstroom mogelijkheden zijn waardoor mensen langer in de noodopvang blijven dan strikt genomen noodzakelijk is.’ Dat komt vooral omdat er een tekort is aan sociale woningen. Het grote tekort aan woningen voor deze groep Hagenaars is topprioriteit. Uitbreiding van de sociale woningvoorraad en meer ruimte voor woonexperimenten zijn bovendien keihard nodig om het dichtslibben van de opvang te voorkomen.’

Na het laatste biertje in het buurtcafé sprak Leen opgewekt: ‘Ik ga naar huis, dat kan ik nu eindelijk zeggen.”

Bronnen: CJIB, Onderzoek naar de maatschappelijke opvang in Den Haag door Rekenkamer Den Haag, De Haagse Aanpak Sociaal Domein Gemeente Den Haag, Raadsinformatie, Sociale Verzekeringsbank, omroep West, de Groene Amsterdammer

de tekstschrijvers

Gastcolumn Jan Creutz

Niet dakloos maar bodemloos (tussen wal en schip)

Een kennis van mij kwam zeven jaar geleden uit Hongarije naar Nederland om te werken, bovendien zijn de sociale omstandigheden hier goed, zeker vergeleken met zijn geboorteland. Nederland geniet in het buitenland een uitstekende reputatie op dit gebied.

Een baan was snel gevonden, goed betaald naar Hongaarse normen. Wonen kon in een pand van de werkgever, dus gelijk je leven op de rails. Voor de eerste drie maanden. Het pand werd verkocht en iedereen moest er uit, vervangende woonruimte was niet het probleem van de werkgever. Als je nog nooit van huurbescherming hebt gehoord, ga je daar ook niet naar op zoek.

Wat daarna volgde was een aaneenschakeling van onderbetaald werk, tijdelijk onderdak,’uitgestelde’ betalingen van werkgevers. Uiteindelijk definitief dakloos. Ongetwijfeld een mysterie voor de gevestigde orde, want hoe kan je dakloos worden als je een baan en dus een inkomen hebt? De theorie verschilt van de praktijk: alle nare factoren versterken elkaar; onregelmatig werk doordat je geen woonadres kan opgeven, tijdelijke woonruimte is relatief duur, door lager inkomen en hogere kosten is het niet mogelijk om de in de particuliere sector gevraagde drie maanden borg en een maand huur vooruit te betalen. Vaak worden ook nog ‘contractkosten’ gevraagd.

De instanties

Met goede bedoelingen biedt het Leger des Heils onderdak. Maar ook onder daklozen is er veel diversiteit: alcoholisten, junks, psychische patiënten, criminelen, sociopaten enz. Als redelijk normaal mens wil je daar niet tussen liggen. Ook de gemeente heeft een afdeling, geheel gewijd aan daklozen, maar ook deze organisatie bezwijkt onder het ‘aanbod’.

Ondertussen is onze Hongaarse vriend bij zijn laatste werkgever, een uitzendbureau, ontslagen.Het bedrijf waar hij werkzaam was heeft gekozen voor een ander uitzendbureau. Zijn inkomen stopt dus en het uitzendbureau sommeert hem de ‘bedrijfswoning’ te verlaten. Hoewel hij via via tijdelijk in een bootje kan wonen, moet er wat veranderen in zijn leven.

De daklozendienst van de gemeente schijnt je van een postadres te kunnen voorzien. Een adresregistratie is in Nederland eigenlijk de basis voor alles, een bodem waarop je je leven kan laten groeien. Maar omdat hij door zijn arbeidshistorie ‘rechten’ heeft opgebouwd en zelfs WW kan aanvragen, is hij hierdoor officieel niet aan te merken als dakloze.

Een postadres registratie bij de gemeente is niet beschikbaar. Het advies was ‘om in je netwerk iemand te zoeken waar je je kan inschrijven’. Als dakloze bestaat je netwerk voornamelijk uit lotgenoten. Als je niet kan douchen en je kleding niet kan wassen, ben je al gauw een paria.Je kan bovendien geen DigiD aanvragen (postcode nodig) dus geen WW, dus geen geld, rechten opgebouwd? De bodem wordt onder je vandaan geschopt; zonder bodem geen dak.

Jan Creutz

Verschuiven betaaldata

Twee jaar geleden waren er in Den Haag volgens GGD Haaglanden 417 woning ontruimingen als gevolg van een huurachterstand op een totaal van 13.783 huurwoningen: 3 promille. Landelijk lag die verhouding beduidend lager… 1.8 promille. 

Sinds vorig jaar belt de Haagse woningbouwvereniging Staedion huurders met een betalingsachterstand om de problemen te inventariseren en zonodig hulp te bieden. Mocht dat toch niet baten worden ‘terugklap contracten’ ingezet; daarbij neemt de gemeente het huurcontract tijdelijk over, totdat de huurder weer in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Op die manier hoeft er niet te worden ontruimd.

Wat zeer waarschijnlijk ook iets zou helpen om een huurachterstand te voorkomen is, als de huurtoeslag een dag voor de afdracht wordt overgemaakt in plaats van 10 dagen eerder; net zoals de automatische afdracht van de zorgpremie een dag na de bijschrijving van de toeslag wordt afgeschreven. De rekeninghouder kan het geld in de tussentijd op die manier niet verbrassen. 

Jacob

Homo Ludens (talenten zonder centen)

– “Het kunstonderwijs heeft de laagste uitval en het hoogste studiesucces van alle sectoren in het HBO.”  

– “De werkloosheid onder afgestudeerden uit het HBO-kunstonderwijs betrof slechts 3,1%; fors lager dan het hbo-gemiddelde van 5%”. 

Om kunstzinnige studenten binnen te hengelen is de vereniging van Hogescholen creatief met cijfers: vijf jaar na ’t afstuderen is de werkloosheid onder kunstacademie verlaters namelijk 2 x zo hoog als bij andere HBO-studenten. Het gemiddeld uurloon van pas afgestudeerde in de richtingen Dans, Muziek, Beeldende kunst/vormgeving is met € 10,70 het laagste van alle HBO-opleidingen. 

Goed verdienen was in de creatieve sector altijd al moeizaam, de maatregelen van (ca.) de laatste tien jaar maakten het er niet beter op. De Commissie Arbeidsmarktverkenning Cultuursector stelt dat er in de periode 2009 tot en met 2013 in de culturele sector circa 20 duizend banen verloren is gegaan. Culturele kaalslag was in die periode regeringsbeleid: tussen 2012 en 2016 werd de instroom op academies teruggebracht tot een landelijk maximum van 5 duizend studenten per jaar. De afgeknepen instroom begon in hetzelfde jaar waarin de De Wet Werk en Inkomen Kunstenaars (WWIK) werd afgeschaft. Deze regeling gaf afgestudeerde kunstenaars de mogelijkheid maandelijks 70% van het bijstandsbedrag op hun rekening bij te laten schrijven en er mocht tot maximaal 125% van het bijstandsniveau worden bijverdient. Het grootste deel van kunstenaars, circa 80%, was na de WWIK zelfstandig en werkte binnen of buiten zijn beroepspraktijk.

Aan de andere kant van het nu: volgens een schatting van het World Economic Forum zal 65% van de huidige basisschoolleerlingen gaan werken in een beroep dat nu nog niet bestaat. Daarom is het belangrijk dat studenten 21-ste eeuwse vaardigheden leren (analyseren en logisch organiseren van gegevens, communiceren, creatief denken, ICT-basisvaardigheden, informatie vaardigheden, kritisch denken, mediawijsheid, probleem oplossen, samenwerken, sociale & culturele vaardigheden en zelfregulering) en waar kan je die vaardigheden beter leren dan aan een academie?

Veel problemen ontstaan door het spanningsveld tussen de innerlijke wensen van een individu en de uiterlijke eisen van een gemeenschap. Luitjes in de creatieve sector volgen dan ook hun innerlijke drijfveren met als gevolg dat veel van hen financieel ’t met minder moet doen. Wellicht is dat in de toekomst dus anders. 

Oranje Bitter…

Er zijn ook dit jaar weer meer minima (4 miljoen mensen leven tegen, op, of onder de armoedegrens) maar leden van het Koninklijk Huis zien hun uitkering stijgen. Zo ontvangt Koning Willem-Alexander volgend jaar 926.000 euro, (77.167 per maand) 24.000 meer dan dit jaar.

Armoede groeit in Nederland: bezuinigen, afslanken, versoberen, miniseren, matigen, beperken, beknibbelen, tweede huis in Mozambique (verkocht in 2012), derde huis in Argentinie, vierde huis in Griekenland. Nederland heeft met Willem-Alsgeenander een koning die minima laat zien dat je als (opper) uitkeringstrekker gewoon buitenhuisjes aan kunt schaffen, dat er niks aan de hand is. Een warme man leidt zijn onderdanen op een inlevende manier door de tijd.

Hij laat dan ook echt zien dat ie iets heeft met armoede; niet voor niets stond koning Kroonkurk zijn tweede huis in een van de armste landen ter wereld. Van de 18 miljoen inwoners leven er in Mozambique 12 miljoen onder de armoedegrens, kijk, zo maak je een statement. In Griekenland (vierde huisje) krimp de economie al jaren achtereen en de werkloosheid is er opgelopen tot 21 procent. Het familievermogen van meer dan een miljard moet worden beheerd en vastgoedinvesteringen horen daar nu eenmaal bij, blijkbaar.

De stamvader van Oranje heeft trouwens, als vader van 16 kinderen, zo’n beetje zijn eigen onderdanen bij elkaar liggen stuiteren. Onderdanen die in het jaar des Willems 2018 zijn geëvalueerd tot zwaaiende oranje geverfde half-comateuze Telegraaf lezers die elk jaar ergens in april goedkeurend en op eigen kosten een glaasje Oranjebitter aan de lippen zetten.

Oranjebitter, een betere naam valt er voor dat drankje nauwelijks te bedenken.

 

Korting voor < 100.000 Hagenaars

De Ooievaarspas heeft een ruime inkomensgrens waardoor ook werkenden met een inkomen tot 130% van het wettelijk  minimum er recht op hebben. De pas maakt het voor bijna 98.000 Haagse minimalisten mogelijk om actief mee te blijven doen in de maatschappij. Om het zo makkelijk mogelijk te maken zijn veel voorzieningen gekoppeld aan de pas. 

Mensen krijgen nu al faciliteiten op basis van hun leeftijd en inkomen, zoals het kindpakket en gratis OV voor AOW’ers met een Ooievaarspas. Daarnaast zijn de uitstroom regelingen versoepeld: als je meer gaat verdienen hou je nog een jaar recht op alle voorzieningen die eraan verbonden zijn.

Aanvragen doe je middels deze link

Jacob

Foto: minimalisten doen boodschappen in de Paleisstraat DH.

Koele straffe wind

Er komt veel ellende uit Amerika: tijdens extreem naargeestig weer, wil een fragmentje kommer en kwel zo nu en dan ons continent aandoen. Zo maakten we na een koele straffe wind uit het westen kennis met de jojo, New Age, de hoelahoep, de Wuppie en Neuro-Linguïstisch Programmeren. Toch onderschat ze niet, die lui daar aan de overkant…

Hagenaars in financiële nood kunnen terecht bij Stichting Samenwerking Sociale Fondsen. Het fonds is voor mensen die in een noodsituatie verkeren en verder nergens meer terecht kunnen. Het SSSF geeft leningen, voorschotten en giften. Aanvragen gaan via de professionele hulpverlening, bijvoorbeeld via een maatschappelijk of sociaal werker. De aanvrager moet wel van alle andere regelingen gebruik gemaakt hebben: Aanvulling inkomen tot bijstandsnorm, Bijzondere Bijstand, Delen achter de Duinen, Gemeentelijke Kredietbank, Haagse Zorgverzekering, Individuele Inkomens Toeslag, Kinderbijslag, Kwijtschelding(en) Den Haag, Nibud, Ooievaarspas, Toeslagen (huur, zorg en kind gebonden budget), Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de Woonkostentoeslag.

In Amerika ga je naar de rechter en je legt daar je schulden en je bezittingen op zijn bureau. De rechter bepaalt wat je moet verkopen en als dat is gebeurd ben je schuldenvrij. Dit traject duurt ongeveer drie maanden en kan je eens per acht jaar toepassen; het zorgt er ook voor dat je geen nieuwe leningen aan mag gaan. Hier kan je na schuldhulpverlening gewoon weer zooi op afbetaling aanschaffen & opnieuw schulden opbouwen. 

Er komt een hoop ellende uit Amerika, maar kordaat optreden in moeilijke situaties kunnen ze. 

 

Van dakloos naar concertpianist

(van onze glamour-verslaggever: J. Stoort)

Iris de Hond begon op haar derde piano te spelen en niet veel later kreeg ze privélessen; het conservatorium in Zwolle volgde en toen ze 14 was begon ze op de afdeling Jong Talent aan het conservatorium in Den Haag. Door de afstand tussen haar ouderlijke woning en onze stad kwam Iris in een pleeggezin waar ze werd misbruikt.

Ze zocht ’s nachts dan ook haar heil bij het Leger des Heils aan de Wagenstraat. Ook liet ze zich op 14 jarige leeftijd in het conservatorium insluiten: dakloos. De concertpianiste in wording speelde in Haagse kroegen om zo tegen de eenzaamheid te vechten, gevolgd door een periode waarin ze zich in haar eigen universum terugtrok.

Iris studeerde in 2011 uiteindelijk summa cum laude af en volgde masterclasses bij Amerikaanse en Russische pianisten. Daarna begon ze haar carrière als concertpianiste (en als vrij pianiste). Dat bijvoorbeeld Leonard Cohen, Eddie van Halen en Diana Ross haar kennen maakt haar succes duidelijk. Desondanks speelt ze bij tijd en wijle in tbs-klinieken en gevangenissen. Door haar band met daklozen van het Leger des Heils in Den Haag treedt zij regelmatig op voor deze bevolkingsgroep. Zo houden je wortels je bij de grond.

Taak voor de gemeente

Armoede verloopt volgens een vast stramien: opsouperen spaargeld, niet vernieuwen van meubilair en kleding, beknibbelen op gezelligheid, verwarming ’s winters lager, overslaan van een maaltijd en het uitstellen van betalingen. In het ergste geval volgt huisuitzetting, crisisopvang of dakloosheid.

Het bestrijden van armoede is overigens in alle gemeenten gelijk zoals de bijzondere bijstand, korting op zorgverzekering, voordeelpassen en instanties die zich richten op kinderarmoede.

Ontheffing aanvragen voor gemeentelijke lasten verschilt dan weer per gemeente. Het gaat bij zulke lasten om honderden euro’s voor de niet kapitaalkrachtige burger. In de gemeente Den Haag moet je je door een digitaal woud aan voorwaarden worstelen om tenslotte een deur te treffen die wordt beveiligd door een DigID.  

Hier ligt een taak voor onze gemeente; een simpel overzicht van de regelingen en ontheffingen verstrekken zodra er tekenen zijn van een inkomstenval. (Aanvraag ooievaarspas etc.) Op elke straathoek een camera, maar het signaleren van de eerst tekenen van armoede lukt niet.

Armoede in Haagse wijken zeer hoog

In sommige straten in de Haagse wijken Bouwlust en Vrederust is de armoede zo erg dat 85 procent van de huishoudens flinke betalingsachterstanden hebben. Dat blijkt uit cijfers van incassobureaus.

De bewoners hebben schulden bij minstens drie bedrijven en de achterstand is al zeker drie maanden opgelopen. Dat betekent dat ze, volgens de gemeente, ‘zeer waarschijnlijk een echt schuldenprobleem hebben’.  Deze cijfers komen bovenop het al bekende gegeven dat zo’n 11.000 huishoudens in deze twee wijken en in Morgenstond en Loosduinen van een minimum inkomen moeten rondkomen.

,,Schuldproblemen zijn ook vaak de oorzaak van veel andere problemen’’, stelt wethouder Bert van Alphen. ,,Het veroorzaakt enorme, alles verlammende stress. Slecht slapen, niet meer op het werk verschijnen, schooluitval, agressie, vluchtgedrag. In elk geval zien we vaak dat het leidt tot het niet meer openen van enveloppen, waardoor nieuwe rekeningen ook niet meer betaald worden. Een negatieve spiraal, waar het steeds moeilijker is uit te komen, zonder hulp.”

Om het schuldenprobleem aan te pakken is er onlangs in wijkcentrum Bouwlust een helpdesk geldzaken geopend. Hier kunnen mensen heel laagdrempelig aankloppen voor hulp bij het in kaart brengen van het probleem. Ook werkt de gemeente in Schuldenlab070 met andere partijen, zoals het waterbedrijf, aan oplossingen zoals begeleidingstracjecten en collectieve afbetalingsregelingen.